Stadstol

Voor onze longen en gebouwen zou dit fantastisch zijn. Ik vraag mij enkel af welke invloed dit zou hebben op de arme laag van de bevolking. Zij rijden vaak rond in oudere auto's die meer vervuilen. Worden zij dan uitgesloten uit de steden? Dan verliezen ze veel kansen op onderwijs, werk, cultuur, sport enzoverder. Je kan ook moeilijk een uitzondering maken voor hen want dan doe je niets aan de vervuiling. Een nieuwe auto kopen voor hen? Of meer en beter openbaar vervoer? Toch ben ik nog altijd voorstander van zo'n systeem, je kan het gewoon niet zomaar abrupt invoeren.

Dus, je haalt je rijbewijs, daar betaal je (te) veel voor. Dan koop je een wagen, daarop betaal je BTW. Je betaalt een inschrijvingstaks, een jaarlijkse wegenbelasting, verplichte verzekering. Je vult hem met benzine waarop je weer belastingen betaalt (helft van de prijs of zo), om hem te parkeren betaal je vaak enorm veel geld. Jaarlijks moet je naar de autokeuring als hij ouder is dan 3 jaar. Weer geld.

Een auto bezitten en gebruiken is tegenwoordig wel héél duur aan het worden, puur door de kosten die de overheid ervoor schept. Ik ben niet zo'n fan van congestietaks, ook weer omdat het geld uit de zakken van de mensen klopt en maar al te vaak de mensen dat geld echt wel beter kunnen gebruiken.

Ik denk dat het antwoord niet in een congestietaks ligt, wat de herinvoering van de tol aan de stadspoorten zou zijn, maar in het bouwen van grote parkings rond de steden, en in de prijs van het parkingticket een gratis busrit naar het centrum en terug steken. Door het schrijnende gebrek aan parkings zullen veel mensen de zekere, mega-parking verkiezen en dan via het openbaar vervoer naar het centrum kunnen. Als dat centrum dan zowat alle parkeerplaatsen op de openbare weg verwijdert en vervangt door bredere trottoirs, heb je al snel resultaat.

Dit is geen nieuw idee overigens. Als je naar Brugge gaat, kan je je auto parkeren in een gigantische parking aan het station. Met je parkingticket krijg je bij de bushalte vlakbij gratis een ticket naar het centrum voor de passagiers van de auto.

De oplossing is een slimme kilometerheffing: een heffing per effectief gereden kilometer, waarvan de hoogte afhangt van plaats, tijdstip en vervuiling. Hierbij worden de bestaande autotaksen totaal herzien. Dus een hogere heffing naargelang vervuilender, in de file of in het stadscentrum. In stedelijk gebied, in de file, is de schade van autorijden immers 9 keer groter dan in buitengebied tijdens daluren.

Met een slimme kilometerheffing combineer je het principe van "de vervuiler betaalt" met sociale principes. Want het zijn de armste mensen die het meest te lijden hebben onder vervuiling van autoverkeer. Vergeet ook niet dat 1 op 4 gezinnen géén auto heeft.

Zolang politici op nationaal niveau de moed niet hebben dit door te voeren, kan via de milieuzorgzones aan lokale beleidsmensen het middel gegeven worden om hun steden bereikbaarder en gezonder te maken.

Dat auto's de melkkoe van de staat zouden zijn, is een urban legend. Het autoverkeer kost ontzettend namelijk veel meer aan de samenleving, dan dat de BTW, autotaksen en accijnzen opbrengen aan de Staat. De externe kost van autoverkeer (klimaatverandering, geluidshinder, congestie, schade aan wegdek, schade aan gezondheid, gebouwen, materialen en landbouwgewassen) kost per 100 km voor een dieselwagen 25,9 euro, terwijl de opbrengst voor de Staat via alle mogelijke taksen slechts 6,9 euro bedraagt...

@Chris: een auto bezitten is idd nog steeds te duur en het is ook de bedoeling van Europa om het bezit van een auto goedkoper te maken (dus geen verkeersbelasting e.d.). Het gebruik van een auto daarentegen is veel te goedkoop. Dit kan je zowel zien aan de milieunormen die vaak overschreden worden, aan het feit dat we in ons land nogal vaak te kampen hebben met congestie, dat car pooling er niet voor kan zorgen dat er nog steeds zoveel wagens rondrijden met maar 1 persoon enzovoort.

Dit zijn de zaken waar we momenteel niet of te weinig voor betalen:
* slijtage aan het wegdek (enkel voor vrachtwagens belangrijk)
* geluidshinder: belangrijker in dorpen en steden dan op het platteland, belangrijker voor vrachtwagens dan personenwagens, belangrijker 's nachts dan overdag
* congestie: dit is de belangrijkste externality waar we niet voor betalen, de prijzen zouden moeten verschillen per weg en per tijdsstip (bv. veel meer tijdens piekuren)
* vervuiling: een hogere taks voor diesel want diesel is schadelijker per liter

Momenteel worden die heffingen nog niet goed doorgerekend en dan is dat vaak omdat het niet goed gaat. Maar dat gaat veranderen. De bedoeling is om met Galileo de gebruiker exacter te laten betalen voor de kosten die zijn transportbeweging veroorzaken (en dit is ook de reden waarom het geen prestigeproject is; het is niet slim om de efficiëntie van het Europees transport afhankelijk te maken van een concurrent). Dit systeem zou dan kijken hoeveel kilometer je rijdt en over welke wegen (bv. stad versus platteland) en dan afhankelijk van het tijdstip een kilometerheffing aanrekenen die rekening houdt met het type wagen (gewicht, geluidsnormen enzo) u exact de kosten aanrekenen die gij veroorzaakt (congestie, geluidshinder, slijtage, enz) en waar je vandaag nog niet voor moet betalen. Gevolg: beter en efficiënter vervoersgebruik door bedrijven en consumenten. Bedijven zullen dus vrachtwagens zo goed mogelijk vullen, de korste route nemen, de minst schadelijke route kiezen, een andere transportmodus kiezen zoals de binnenvaart bv., activiteiten heralloceren zodat er minder transport nodig is,... De zal dus bij wijze van spreken meer met de fiets naar de bakker om de hoek rijden, sneller aan car pooling doen, op andere momenten naar het werk vertrekken,....

En als je denkt dat dit allemaal science fiction is; in Duitsland heeft men al een dergelijk systeem voor vrachtwagens en ik heb onlangs gelezen dat al meer dan 60% van de auto's bij ons is uitgerust met GPS...

@Els: schade aan wegdek is te verwaarlozen voor personenwagens (véél minder dan 1 eurocent per kilometer); enkel bij vrachtwagens is dit echt belangrijk. btw: waar haalt gij die cijfers?

@Fery: zie deze comment. Mogelijkheden genoeg, denk ik. Bovendien, zoals Els reeds zegt, treft de vervuiling nu ook vooral de zwakkeren.

@Chris: dat is nu eens wat ik zo jammer vind aan liberalen: enkel kijken naar de eigen portemonnee (het is te duur, ons geld naar de staat,...). Ja, dat klinkt cliché, maar zo komt het ook over hé. Als de mensen hun geld beter kunnen gebruiken, dat ze dan hun mobiliteitsgedrag aanpassen. Dat is net de bedoeling. Zie verder ook de uitstekende reactie van Els.

Wat die parkings aan de rand betreft: dat hebben we ook in Gent. Verschillende P+R's langs de rand, zoals Flanders Expo, Gentbrugge en Oostakker, met goede bus- of tramverbindingen naar het centrum. Overdag zelfs om de 6 minuten een tram van Flanders Expo naar het centrum. Parkeren daar is gratis, het tramticket kost 1.20 €, maar toch hebben deze oplossingen enkel succes tijdens de Gentse Feesten. Nu zit de kleine ring op piekmomenten stampvol (stilstaand verkeer) en is het voor de rest ook een chaos, maar toch probeert iedereen maar de stad binnen te rijden met de auto of zich in de stad ermee te verplaatsen. Als je dat wil oplossen en de congestie en vervuiling aanpakken, dan is er maar één manier: de mensen treffen op hun zwakke plek, de portemonnee. Of gewoon een radicaal verbod natuurlijk voor bepaalde klasses.

@Els: de slimme kilometerheffing zou idd het beste zijn, al heb ik wel vraagtekens bij de technische realisatie: iedereen (ook buitenlanders) verplichten een bepaald GPS-toestel in de auto te nemen? Of een systeem met camera's op invalswegen/snelwegen, wat dan weer het aantal metrieken vermindert en dus niet slim genoeg is? En in afwachting daarvan: weet je of het nu toegestaan is dat Vlaamse steden dergelijke maatregel nemen? Indien pakweg de Gentse gemeenteraad iets dergelijks zou willen, kan ze dat gewoon doorvoeren, of zijn er decretale of wetgevende belemmeringen?

@Sdd: als we Galileo binnen tien jaar hebben, zal 't al rap zijn... De tijd dringt!

"Of gewoon een radicaal verbod natuurlijk voor bepaalde klasses."

Een verbod vind ik niet zo optimaal. Als je per se bepaalde vervuilende wagens wagens wil weren, zorg dan dat ze in eerste instant niet meer op de markt kunnen komen door normeringen. Daarnaast kun je ook nog eens de vervuiler laten betalen a.d.h.v hoe vervuilend zijn vervoermiddel is; is dat 10 keer hoger, laat hem dan 10 keer meer betalen en dan kan die persoon beslissen of die meerprijs zijn verplaatsing waard is met dat vervoermiddel. En waarschijnlijk zullen er gevallen zijn waar het dat waard is (bv. een erg vervuilende old timer voor een trouw). Als je kortaf zaken gaat verbieden, zit je binnen de kortste keren met 101 uitzonderingen zoals dit voorbeeld.

@Peter: waarom dringt de tijd? Galileo zal waarschijnlijk sneller operationeel zijn dan dat de verschillende Europese overheden een consistent wetgevend systeem voor rekeningrijden kunnen bedenken en invoeren ;-)

Wat het wettelijk aspect betreft, zou ik denken dat een gemeente of stad zeker niet autonoom een dergelijke heffing kan invoeren, gelet op de verschillende soorten wegen. Ik meen me trouwens ook te herinneren dat in de beginjaren van de Belgische staat het tolrecht van de gemeenten uitdrukkelijk is afgeschaft en dat daardoor de lokale overheden ook een belangrijke inkomstenbron zijn kwijtgeraakt. Het Vlaams Gewest zou dus minstens een kader moeten scheppen.

Overigens ben ik het eens met Els dat een slimme kilometerheffing the way to go is.

@Peter: tussen Kerst en Nieuwjaar zijn wij met het gezin even naar Oostende gegaan. (We waren met een volle auto, mijn vader had schrik van eventuele treinstakingen) In Gent hebben we een tussenstop gemaakt, en omdat ik wist dat de tram tot daar reed, zijn we aan Flanders Expo gestopt. Vreemd genoeg stond er van die P+R niets aangegeven (ook niet op de autostrade trouwens): we zijn helemaal rond de hallen gereden eer we aan het (praktisch lege) parkeerterreintje aan de tramhalte kwamen. Omdat het een eindpunt is, staat er altijd een tram te wachten (je moet dus geen kou lijden), en als je op voorhand een lijnkaart koopt ipv tweemaal vijf aparte biljetten, betaal je slechts 80 cent per rit.

Acht euro is misschien meer dan je in een ondergrondse parking moet betalen (Sint-Pietersplein: 2,50 euro voor een hele dag), maar je hebt wel het gemak dat je vlak aan de autostrade zit, dus snel in en uit bent, en dat je je niet moet opjagen in het stadsverkeer. Op tien minuutjes stonden we op de Korenmarkt, dus ik snap ook niet dat ze dit niet meer aanmoedigen.

Kleine psychologische anekdote: bij het wegrijden hoorden we op de radio het nieuws dat Benazir Bhutto vermoord was, dus als ik nu aan Gent of Flanders Expo denk, zit zij ook meteen in mijn hoofd. De menselijke geest is een vreemd ding...

@ sdd: de cijfers komen van een antwoord minister Kathleen Van Brempt op een parlementaire vraag van Groen!-parlementslid Eloi Glorieux. Uiteraard gaat het om berekeningen die niet tot op de komma juist zijn, maar om schattingen, die bovendien waarschijnlijk aan de lage kant zijn.

Het VITO berekent ook voor verschillende modellen van wagens en brandstofsoorten de externe kost, en bekijkt dit ook op verschillende plaatsen en tijdstippen.

Ik vraag het maar omdat er erg veel verschil is in externe kosten afhankelijk van verschillende factoren. De kosten van een fileveroorzakend convooi vrachtwagens met elk een erg hoge aslast per as die om 3 uur 's nachts door een dichtbewoonde straat rijden met een betonnen wegbedekking en waar de huizen zich vlak naast de weg bevinden, zijn *erg* verschillend van die van een personenwagen die overdag op het platteland ergens rijdt over fluisterasfalt en waar geen verkeer is en waar (bijna) geen bewoning is.

@Thomas: en als je dat nu eens niet ziet als tolrecht, maar als een vorm van overlast die de steden administratief mogen aanpakken en afhandelen?

Slimme kilometerheffing voor personenwagensJan Peumans, fractieleider van de N-VA in het Vlaams Parlement en één van mijn persoonlijke favorieten, pleit in een opiniestuk (oa in De Standaard) voor een algemene slimme kilometerheffing. In tegenstelling tot mobiliteitsminister Van Brempt niet en...