Communautaire dialoog

Nu de politici druppelsgewijze terugkeren van vakantie, worden de voorbereidingen getroffen voor het opstarten van de communautaire "dialoog van gemeenschap tot gemeenschap". Huh? En wat hebben we tot nu toe dan al gehad? Onderhandelingen, heel soms over inhoud, maar meestal over menu's, methodes en agenda's, en over pogingen tot uitstel. Tot drie keer toe liep de (vorming van) de regering hierop vast. Waarom zou het nu anders zijn? Is er een mentaliteitswijziging gebeurd bij de Franstaligen en laten ze de "non" vallen? Hebben we niet nog al gehoord dat er bereidheid was tot praten? We kennen de resultaten ondertussen. Een staatshervorming kan voor pakweg Milquet alleen maar om de federale staat te versterken, met meer bevoegdheden zoals bvb preventieve gezondheidszorg, terwijl voor alle Vlaamse partijen net de regio's meer armslag moeten krijgen en de federale regering ontlast moet worden van taken die ze niet meer deftig kan vervullen. Wat is dan het grote verschil? Dat de "dialoog" nu onder de gemeenschappen gevoerd wordt? Ah, andere gezichten, maar dezelfde partijen, en nog steeds dezelfde partijen die eventuele akkoorden later moeten goedkeuren. Waarom zou het nu anders aflopen, kan iemand daar een deftig antwoord op geven?

Zoals het er nu voor staat, is het al vrij duidelijk wat er zal gebeuren op het N-VA congres van 21 september. De leden zullen dan een antwoord geven op de vraag of de N-VA nog langer steun moet verlenen aan een regering

• die BHV niet gesplitst krijgt
• die geen grote staatshervorming geregeld krijgt
• waar zowel PS als cdH deel van uitmaken
• met meer Franstalige regeringsleden dan Vlaamse

Lijkt mij niet zo'n moeilijke vraag, zeker niet als je kijkt van waar we al komen en hoeveel deadlines er al gesneuveld zijn. Wat CD&V in geval van een "nee" vanwege de N-VA zou doen, is nog koffiedik kijken. Maar geruchten uit CD&V dat men het daar kotsbeu is en vreest voor blijvende imagoschade, een imago van postjespakkers die beloftes inslikken, zijn toch vrij sterk. Zeker is dat de gehechtheid aan het kartel bijzonder groot is. Aangezien het congres van N-VA een week voor dat van CD&V doorgaat, zal de vraag dan niet zijn "Quid N-VA", maar Quid CD&V?, zoals Nick reeds beschreef.

Hoewel, de kans is reëel dat het niet allemaal zo'n vaart zal lopen. De goedgekeurde nota van de Vlaamse regering gelijkt in een aantal punten heel sterk op de zeven uitgangspunten van het Vlaams Kartel. Dat er over BHV niet gesproken wordt, is een hele vooruitgang: als de Franstaligen hiermee akkoord gaan, komt dit neer op een langverwachte erkenning van de basisprincipes van de democratie en eenvoudige meerderheidsbeslissingen en is BHV de facto gesplitst. Bemerk ook dat de vorige gesprekken steeds vastliepen op BHV. Dat zou alvast het eerste puntje uit bovenstaande lijst verhelpen.

Maar de grote vraag blijft nog altijd: wat met de staatshervorming? Doorgaan met België heeft enkel nog zin als we het huidige veto-federalisme inruilen voor een samenwerkings-confederalisme. En laat dat laatste alweer zo'n typisch Belgische term zijn die in beide landsdelen een verschillende invulling krijgt. In Franstalig België wordt dit verkocht als "meer bevoegdheden voor de deelstaten", zonder meer. Dit terwijl dit in wezen een totaal andere staatsvorm is, waarbij de deelstaten samenwerken voor bevoegdheden waarbij ze beiden vragende partij zijn om deze gezamenlijk uit te oefenen. Dit in tegenstelling tot het huidige federalisme, waarbij voor quasi elke zaak waar één deelstaat met eigen middelen iets wil verwezenlijken op eigen grondgebied en met eigen mensen, de toestemming van de andere gemeenschap vereist is, met alle mogelijkheden tot blokkeringen en veto's vandien. Denk maar aan de ontsluiting van de Antwerpse haven, de IJzeren Rijn of veldproeven met genetisch gewijzigde populieren waarbij Vlaanderen stuit op Franstalige veto's, of de invoering van tax-free zones die het Waals Gewest wil invoeren in achtergestelde gebieden in het kader van het Marshallplan en waarvoor Vlaamse toestemming nodig is. En dan zwijg ik nog over het feit dat vreedzame arbitrage bij meningsverschillen in België niet eens kan. In plaats van elkaar te kunnen blokkeren, moeten we de weg inslaan van de samenwerking met betrekking tot thema's die we echt samen willen uitoefenen. In deze waarover geen overeenstemming bereikt kan worden, moeten beide deelstaten hun eigen weg kunnen inslaan, de eigen visie uitwerken, en naderhand van elkaar leren zoals wij ook zo dikwijls leren van de Scandinavische en andere landen.

In die optiek dienen onderhandelingen dan ook niet te starten vanuit het oogpunt van de klassieke staatshervorming, waarbij we beslissen welke bevoegdheden er naar de deelstaten verhuizen en hoeveel geld Vlaanderen daarvoor veil heeft. Deze onderhandelingen moeten vertrekken vanuit de confederale gedachte (artikel 35 biedt hierin mogelijkheden en kan zelfs een katalysator zijn) waarbij er gestart wordt met een lege lijst aan (con)federale bevoegdheden, en waarbij het eindresultaat een lijst oplevert met bevoegdheden die beide deelstaten expliciet samen willen uitoefenen. Items kunnen enkel op de lijst geplaatst worden als beide landsdelen hiermee akkoord gaan, de een kan de ander niet dwingen voor een bepaald thema samen te werken of een andere lijn te volgen. Respect voor elkaar als het ware.

Zonder dergelijke ommezwaai blijft het federale niveau onbestuurbaar, kunnen aankomende uitdagingen zoals de vergrijzing niet aangepakt worden, en zullen we moeten blijven inboeten aan welvaart. Zonder dergelijke ommezwaai heeft België helemaal geen zin meer, en is elke dag getalm met de boedelscheiding puur tijdsverlies. Nu ja, niet dat je mij van het nut van dit laatste moet overtuigen natuurlijk. Op korte termijn heeft België misschien nog zin (pakweg defensie splitsen is onzinnig) maar op lange termijn zullen macro-bevoegdheden overgenomen worden door Europa terwijl de andere door de deelstaten uitgeoefend worden. Dan is België overbodig, en is het federale niveau niets meer dan een dure handicap.